एव्हाना दोघांनीही तिशीत पदार्पण केले होते. अल्लडपणाचे दिवस संपले होते. परंतु ती अधूनमधून लाडाला येत असे.
तो देखील तिचे लाड पुरवायचा.
बहुदा त्यांना लग्नाच्या अनेक वर्षांनंतरही प्रेमातील नाजूकता जपण्याचे गमक कळले होते.
एव्हाना दोघांनीही तिशीत पदार्पण केले होते. अल्लडपणाचे दिवस संपले होते. परंतु ती अधूनमधून लाडाला येत असे.
तो देखील तिचे लाड पुरवायचा.
बहुदा त्यांना लग्नाच्या अनेक वर्षांनंतरही प्रेमातील नाजूकता जपण्याचे गमक कळले होते.
“मीच एकटा चांगले काम का करू. बाकीचे सहकारी तर कामचुकारपणा करतात”, मी वैतागून साहेबांना म्हणालो.
“ठीक. बघूया”, बहुतेक साहेबांनी टाळले.
कालांतराने माझे प्रमोशन झाले. मला टीम मिळाली. आता मात्र माझा दृष्टिकोन बदलला. माझ्या लक्षात आले होते, ‘चांगले काम करणारे जगात एकटे कधीच नसतात.’
“‘जल्म’ नाही ‘जन्म’ असा शब्द आहे”, तो एका त्याच्या गावाकडच्या मित्राला कमीपणा दाखवत म्हणाला. एव्हाना मित्र मात्र शांतपणे ऐकत होता.
त्याच्या मित्राला ‘भाषा शुद्धी आणि भाव शुद्धी’ यांतील अंतर बहुदा ठाऊक नव्हते.
नि तू दोघेही दीर्घ आहोत.
परंतु दोघांना जोडणारा मात्र ह्रस्व?
असो. मी ‘तू’झ्यात मिसळ्यानंतर मात्र ही सगळी बंधने संपून जातात.
‘आपण’ किती छान आहे.
नाही?
त्याचा रसिक मित्र म्हणाला, “तू आता कथा ‘प्रथम पुरुषी एक वाचना’त लिही. म्हणजे कथांमध्ये नावीन्य येईल.”
त्याने कथा लिहिली. ‘मी’.
त्यावर त्याला खूप अडकल्यासारखे वाटले. तो परत मित्राकडे गेला.
मित्र म्हणाला, “तू शब्दश: प्रथम ‘पुरुषी’ अर्थ घेतलास”.
त्यानंतर त्याच्या कथेने मोकळा श्वास घेतला. तो ‘मी’पण दोन्हीबाजूने अनुभवत होता.
तो नुकताच गवर्नमेंट काँट्रॅक्टर म्हणून काम करायला लागला होता. एका रस्त्याच्या कामाला चालला होता.
त्या रस्त्याचे नाव होते, एम.जी. रोड.
तो क्षणभरासाठी थांबला.
आपण सरकारी काम मिळवतांना योग्य मार्गावर नाही आहोत, याची त्याला जाणीव झाली. आपलेही ‘सत्याचे प्रयोग’ सुरू व्हावेत या विचारांच्या विश्वात हरवून गेला.
त्याची इटूकली लाडो म्हणाली, “बाबा, आज मी तुला मेपक करून देते”.
असे म्हणून तिने त्याची चांगली काळी कुळकुळीत दाढी देखील पांढरी केली”.
त्याला त्याचा नवीन अवतार तर आवडला.
पण खरोखरीच पांढरी दाढी होईल त्यावेळच्या त्याच्या लेकेची कल्पना करण्यात त्याचे मन रमून गेले.
तो व्यक्त होत होता. ती आकार घेत होती. काही युगे उलटली. ती पूर्ण साकारली. नि तो अव्यक्त झाला. एव्हाना त्याला लोकं निर्गुण, निराकार म्हणून स...